Βιαζόμαστε συχνά να βγάλουμε συμπεράσματα για τους ανθρώπους γύρω μας. Να εξηγήσουμε τη συμπεριφορά τους, να καταλάβουμε τι σκέφτονται, να αποκρυπτογραφήσουμε τις προθέσεις τους. Μέσα σε λίγα μόνο δευτερόλεπτα, μια ερμηνεία αρχίζει να μοιάζει με γεγονός.
Ένας άνθρωπος μιλάει απότομα και τον θεωρούμε αγενή. Κάποιος δεν απαντά σε ένα μήνυμα και υποθέτουμε ότι αδιαφορεί. Ένας συνάδελφος διαφωνεί και τον χαρακτηρίζουμε δύσκολο ή αρνητικό. Σπάνια σταματάμε να αναρωτηθούμε αν αυτό που πιστεύουμε ότι συμβαίνει είναι πράγματι αυτό που συμβαίνει.
Τις περισσότερες φορές δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που έχουμε μπροστά μας. Αντιδρούμε και σε αυτό που μας θυμίζει. Στις εμπειρίες που κουβαλάμε, στις προσδοκίες που έχουμε διαμορφώσει, στις απογοητεύσεις που δεν έχουμε επεξεργαστεί, στις ιστορίες που έχουμε μάθει να λέμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους.
Και εδώ βρίσκεται κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο.
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν κινούνται στην καθημερινότητά τους από μια θέση απόλυτης ηρεμίας και διαθεσιμότητας. Κουβαλούν ένταση. Σκέψεις που δεν ολοκληρώθηκαν. Συζητήσεις που δεν έγιναν ποτέ. Φόβους, αμφιβολίες, πίεση και ανάγκες που δεν βρήκαν χώρο να εκφραστούν.
Όταν αυτή η ένταση συσσωρεύεται, η παραμικρή αφορμή μπορεί να λειτουργήσει σαν σπινθήρας. Μια λέξη. Ένα βλέμμα. Ένα σχόλιο. Και τότε δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που συνέβη εκείνη τη στιγμή. Αντιδρούμε και σε πολλά άλλα που ήταν ήδη ενεργά μέσα μας.
Ίσως αυτό να εξηγεί και κάτι που πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται τα τελευταία χρόνια: γιατί μοιάζει σαν ο κόσμος να βρίσκεται συνεχώς σε ένταση; Γιατί οι συζητήσεις οδηγούνται τόσο εύκολα σε συγκρούσεις; Γιατί υπάρχει η αίσθηση ότι οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να τσακωθούν με την πρώτη αφορμή;
Ίσως επειδή συναντώνται δύο πράγματα ταυτόχρονα. Από τη μία, η τάση μας να ερμηνεύουμε γρήγορα αυτό που βλέπουμε. Από την άλλη, η ένταση που ήδη κουβαλάμε μέσα μας. Και όταν αυτά τα δύο συναντηθούν, οι υποθέσεις αποκτούν τη βεβαιότητα των γεγονότων.
Τότε δεν συζητάμε πια με τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας. Συζητάμε με την ερμηνεία που έχουμε δημιουργήσει γι' αυτόν.
Η επίγνωση δεν ξεκινά από το να βρούμε τη σωστή απάντηση ή τη σωστή ερμηνεία.
Ξεκινά από μια απλούστερη ερώτηση:
Τι παρατήρησα πραγματικά; Και τι συμπλήρωσα εγώ;
Η απόσταση ανάμεσα στα δύο είναι συχνά μεγαλύτερη από όσο πιστεύουμε.