«Σου είπαν να φύγεις, να τρέξεις μακριά από ό,τι σε πληγώνει. Μα εσύ δεν τους άκουσες. Έκανες πάντα το δικό σου, έτσι δεν είναι; Σε πλήγωνε, μα εσύ ήσουν εκεί· πονούσες, μα δεν έφευγες. Ναι, ξέρω, θα πεις πως δεν μπορείς να μάθεις αν δεν το ζήσεις. Μα πόσες φορές χρειαζόταν να “πεθάνεις” για να καταλάβεις πως πρέπει να ξαναγεννηθείς; Πόσα χτυπήματα χρειάζονταν για να δεις ποιος είναι ο εχθρός σου;Τώρα ξέρεις; Κι αν πεις ναι, γιατί είσαι ακόμη εκεί;Εχθρός… Τον φανταζόσουν με αιχμηρά δόντια, άγριο βλέμμα, σκληρή γλώσσα και φανερές προθέσεις. Μα καρδιά μου, δεν είναι έτσι. Ο εχθρός μπορεί να βρίσκεται μέσα σε αυτά που αγαπάς. Σαν εκείνο που μας έλεγαν μικροί – ότι στα όμορφα μπορεί να κρύβεται το επικίνδυνο.Ήρθε η ώρα να κοιτάξεις ξανά. Να ξορκίσεις τους δικούς σου δαίμονες. Να ορίσεις από την αρχή ποιοι είναι οι φίλοι και ποιοι οι εχθροί. Μα να έχεις τα μάτια σου ανοιχτά. Μπορεί να σε ξεγελάσει. Μην τον ακούς. Μην πιστέψεις ξανά στα λόγια ή στα δάκρυά του.Κι όμως, μένεις. Συνεχίζεις να παίζεις με τους δικούς του όρους. Εφησυχάζεις, ενώ εκείνος δυναμώνει. Αναρωτιέσαι ποιο είναι το θήραμά του… Δεν το βλέπεις, γιατί κοιτάς αλλού. Κοίτα στον καθρέφτη. Εσύ είσαι το θήραμα.Μην μείνεις εκεί. Φύγε. Τρέξε. Κι αν μείνεις, να ξέρεις πως θα χρειαστεί να παλέψεις. Και δεν θα είναι εύκολο.Στέκεσαι ακόμη. Κοιτάς μια εκείνον και μια την πόρτα. Θα φύγεις;Εγώ θα είμαι εδώ. Όχι για να παλέψω αντί για σένα, αλλά για να φροντίσω τις πληγές σου όταν θα είσαι έτοιμη να ξανασταθείς. Μην μείνεις μόνη.Είμαι η καρδιά σου, το μυαλό σου, η συνείδησή σου. Ο εσωτερικός σου σύμμαχος.Καλή δύναμη…»======Το παραπάνω κείμενο γράφτηκε από μια γυναίκα που επέζησε από κακοποιητική σχέση. Στις λέξεις της διακρίνεται ο πόνος, η σύγχυση, αλλά και η σκληρή κριτική προς τον εαυτό της. Αυτή ακριβώς η αυτό-κατηγορία είναι που συχνά κρατά ένα άτομο εγκλωβισμένο σε τέτοιες σχέσεις.
Όταν ερχόμαστε σε επαφή με ιστορίες κακοποίησης, είναι εύκολο να αναρωτηθούμε «γιατί δεν φεύγει;». Στην πραγματικότητα, τέτοιες σκέψεις μεταθέτουν άθελά μας την ευθύνη στο θύμα, αντί να μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη δυναμική της βίας.
Η ενδοοικογενειακή βία έχει πολλές μορφές: λεκτική, συναισθηματική, οικονομική, σωματική ή σεξουαλική. Συχνά ξεκινά διακριτικά, με ζήλια, έλεγχο ή έντονη προσκόλληση που μπορεί να εκληφθεί ως ενδιαφέρον. Σταδιακά, όμως, δημιουργείται ένας κύκλος έντασης, έκρηξης και «μεταμέλειας», που δυσκολεύει την απομάκρυνση.
Όταν πλέον η σχέση έχει εδραιωθεί, αυτά που κάποτε ο θύτης εξύψωνε στη σύντροφό του γίνονται πλέον πηγή εντάσεων.
Έτσι, δημιουργείται μια διαρκής ένταση: απειλές, κατηγορίες και άγχος. Ακολουθούν συγκρούσεις που οδηγούν στο στάδιο της βίας, όπου ο θύτης εκρήγνυται λεκτικά ή/και σωματικά, μεταθέτοντας την ευθύνη στο θύμα. Στη συνέχεια, ζητά συγγνώμη και προσπαθεί να επανορθώσει με έντονες εκδηλώσεις αγάπης, οι οποίες συνοδεύονται από μια περίοδο ηρεμίας, τον λεγόμενο «μήνα του μέλιτος». Το θύμα συχνά πείθεται ότι πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό και ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί, ενώ οι αυτό-κατηγορίες περιορίζουν τον θυμό και ενισχύουν τη σύγχυση.
Με τον χρόνο, ο κύκλος επαναλαμβάνεται όλο και πιο συχνά, η ένταση αυξάνεται και η διάρκεια της «ηρεμίας» μειώνεται. Καθώς οι εντάσεις πυκνώνουν, το άτομο μπορεί να απευαισθητοποιηθεί στο τραύμα, χωρίς να αντιλαμβάνεται πλήρως τον κίνδυνο. Συχνά αρχίζει να πιστεύει ότι φταίει το ίδιο, αποφεύγει να μοιραστεί όσα βιώνει και προσπαθεί να μην «προκαλέσει» τον θυμό του θύτη. Έτσι, αντί για ασφάλεια, βιώνει φόβο, πόνο και ντροπή.
Η αναγνώριση της κακοποίησης δεν είναι εύκολη και απαιτεί υποστήριξη. Γιατί δεν είναι μόνο ο θύτης που συντηρεί αυτή τη δυναμική, αλλά και βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις.
Μια κοινωνία που, ηθελημένα ή μη, γίνεται και η ίδια μέρος του προβλήματος, όταν αναρωτιέται τι «έκανε λάθος» το θύμα, σχολιάζει την εμφάνισή του ή δικαιολογεί τη βία ως «κακιά στιγμή».
Κι όμως, η βία δεν είναι μόνο ιδιωτική υπόθεση. Υπάρχουν στιγμές που εκτυλίσσεται μπροστά μας, ακόμη και πίσω από "κλειστές πόρτες" και τότε ο ρόλος του παρατηρητή αποκτά σημασία.Ένας αυτόπτης μάρτυρας δεν χρειάζεται να θέσει τον εαυτό του σε κίνδυνο για να βοηθήσει. Μπορεί, όμως, να συμβάλει με πρακτικούς τρόπους:
• να διακόψει διακριτικά την ένταση, αποσπώντας την προσοχή του θύτη• να ζητήσει βοήθεια από τρίτους ή αρμόδιους, καταγγέλοντας το περιστατικό• να σταθεί δίπλα στο άτομο μετά, με μια απλή ερώτηση: «Είσαι καλά;»• ή, αν είναι ασφαλές, να θέσει ένα όριο με μια σύντομη και ξεκάθαρη φράση
Ακόμη και μια μικρή πράξη παρουσίας μπορεί να μειώσει την ένταση και να προσφέρει στήριξη.
Σε περιπτώσεις όπου η κακοποίηση λαμβάνει χώρα στο οικείο περιβάλλον, η απομάκρυνση δεν είναι πάντα άμεση ή ασφαλής. Είναι σημαντικό το άτομο να υποστηριχθεί ώστε να απευθυνθεί σε ειδικό ψυχικής υγείας ή σε κατάλληλες δομές, προκειμένου να οργανώσει ένα ασφαλές σχέδιο αποχώρησης, σε συνεργασία με επαγγελματίες.
Καμία μορφή βίας δεν είναι δικαιολογημένη. Και καμία εμπειρία κακοποίησης δεν είναι ευθύνη του θύματος. Η στήριξη, προσωπική και συλλογική, μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Αν εσύ ή κάποιος που γνωρίζεις βρίσκεστε σε μια τέτοια κατάσταση, είναι σημαντικό να αναζητηθεί υποστήριξη. Μπορείτε να απευθυνθείτε σε διαθέσιμες δομές, όπως η Γραμμή SOS 15900, η οποία παρέχει καθοδήγηση και υποστήριξη. Η αναζήτηση βοήθειας μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα προς την ασφάλεια.